Νέα Πολιτική

Τα Θεμέλια μιας Νέας Πολιτικής

Η διαπίστωση ότι η ανθρωπότητα βιώνει το τέλος της εφηβείας της και η ανάγκη για την διατύπωση μιας απάντησης στο ερώτημα του «επόμενου βήματος» πηγάζουν από την καταγραφή και αξιολόγηση της πραγματικότητας που αντιμετωπίζουν οι λαοί της Γης στην απαρχή του εικοστού πρώτου αιώνα.

Η επιλογή του «Δρόμου προς τα Άστρα» σαν την λύση στο οικουμενικό πρόβλημα της ανθρωπότητας συνεπάγεται την διατύπωση ενός αποδεικτικού πλαισίου που θα θεμελιώνει απόλυτα την επάρκειά της και την διαμόρφωση ενός νέου συστήματος διακυβέρνησης ικανού να την υλοποιήσει.

Η Αρχή των Πραγμάτων

Η εξιστόρηση των πρώτων βημάτων του ανθρώπου πάνω στον πλανήτη μοιάζει με παραμύθι. Ένα παραμύθι που σταδιακά γίνεται ολοένα και περισσότερο αληθινό μέσα από τα ευρήματα και τις εργασίες των επιστημόνων που ασχολούνται με την προϊστορία.

Το Οικουμενικό Πρόβλημα

Τελευταία ενημέρωση : 05/02/2012

Η διαπίστωση ότι η ανθρωπότητα βιώνει το τέλος της εφηβείας της και η ανάγκη διατύπωσης μιας απάντησης στο ερώτημα του «επόμενου βήματος» πηγάζουν από την καταγραφή και αξιολόγηση της πραγματικότητας που αντιμετωπίζουν οι λαοί της Γης στην απαρχή του εικοστού πρώτου αιώνα.

Το ερώτημα του «επόμενου βήματος» αποτελεί ουσιαστικά την επικαιροποίηση των προβληματισμών που αντιμετώπιζε η ανθρωπότητα στην αυγή της βιομηχανικής επανάστασης, όταν οι Adam Smith και Karl Marx διαμόρφωναν με τις θεωρίες τους τα θεμέλια των σύγχρονων κρατών. Η εξέλιξη των θεωριών αυτών, όπως πολλοί πλέον παραδέχονται, δεν έχει καταφέρει να δώσει μια αποτελεσματική λύση στα βασικά ζητήματα που διαχρονικά αντιμετωπίζει το ανθρώπινο είδος.

Το βασικό κριτήριο που διαμορφώνει την απάντηση στο ερώτημα αυτό είναι η επάρκεια και αποτελεσματικότητα των κανόνων και των μηχανισμών που διαθέτει η ανθρωπότητα για την διαχείριση της καθημερινότητάς της, ένα κριτήριο που προσδιορίζεται από τις απαντήσεις που δίνουν οι απλοί πολίτες όλου του κόσμου σε δύο άλλα, εξίσου σημαντικά, ερωτήματα :

Υπάρχει πραγματική ανάγκη για ριζικές αλλαγές στον τρόπο που δραστηριοποιούνται και αναπτύσσονται οι κοινωνίες των ανθρώπων; Βρισκόμαστε πραγματικά αντιμέτωποι με την πιθανότητα μιας παρατεταμένης παρακμής του ανθρώπινου είδους που μπορεί να οδηγήσει στην εξαφάνισή του;

Είναι γεγονός ότι η ανθρωπότητα έχει παρουσιάσει, ιδιαίτερα μετά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο, μια συνεχώς επιταχυνόμενη εξέλιξη σε όλους τους τομείς των δραστηριοτήτων της, μια εξέλιξη που εκφράζεται από την πρόοδο των Επιστημών και των Τεχνολογιών, την άνθηση των Γραμμάτων και των Τεχνών και την κατακλυσμιαία επέκταση των διαθέσιμων πληροφοριών για τον Άνθρωπο και το Σύμπαν που τον φιλοξενεί.

Είναι επίσης γεγονός ότι τα τελευταία χρόνια το βιοτικό και συμβιωτικό επίπεδο της μεγάλης πλειοψηφίας των κατοίκων του πλανήτη διαρκώς υποβαθμίζεται επειδή η ανθρωπότητα δεν έχει ακόμη μάθει να διαχειρίζεται με ορθολογικό τρόπο τις ανάγκες και τις δραστηριότητές της. Η διαπίστωση αυτή ενισχύεται από την κραυγή αγωνίας εκατοντάδων εκατομμυρίων ανθρώπων, σε όλες τις γωνιές του πλανήτη, που συνειδητοποιούν ότι:

Αυτό που έρχεται τις επόμενες δεκαετίες θα είναι ο χειρότερος κοινωνικός, ηθικός και οικονομικός χειμώνας που έχει ζήσει ποτέ η ανθρωπότητα, χειρότερος ακόμη κι’ από τον Ευρωπαϊκό Μεσαίωνα.

Η αποδοχή ή απόρριψη αυτής της διαπίστωσης δίνει ταυτόχρονα την απάντηση στο ερώτημα για την αναγκαιότητα του «επόμενου βήματος», μια απάντηση που ο καθένας από μας μπορεί να διαμορφώσει αξιολογώντας τα επί μέρους ζητήματα που συνθέτουν την πραγματικότητα που αντιμετωπίζει ανάλογα με την προσωπική του αντίληψη για όσα από αυτά επηρεάζουν καθοριστικά την καθημερινότητά του.

Όποιος όμως αγνοήσει, ή απορρίψει αβίαστα, αυτήν την διαπίστωση θα πρέπει να αποδείξει το αντίθετο. Θα πρέπει να αποδείξει ότι η οικουμενική αξιολόγηση της εφαρμογής έστω και ενός από τα άρθρα της διακήρυξης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών θα έχει, μέσα στα επόμενα πενήντα χρόνια, αποτελέσματα καλύτερα από αυτά που καταγράφονται σήμερα δικαιολογώντας την αγωνία της ανθρωπότητας για το αύριο.

Σχετικά θέματα

Το κυρίαρχο πρόβλημα που αντιμετωπίζει η ανθρωπότητα στην απαρχή του εικοστού πρώτου αιώνα είναι η διαχείριση των συνεπειών που προκαλεί η αύξηση του πληθυσμού της με τέτοιο τρόπο ώστε να παρέχεται ένα κοινωνικά αποδεκτό επίπεδο διαβίωσης σε όλους τους ανθρώπους του πλανήτη και να διασφαλίζεται μακροπρόθεσμα η επιβίωση και η εξέλιξη του ανθρώπινου είδους.

Ο έλεγχος και η κατοχή ενός μεγάλου τμήματος του πλούτου που συνολικά παράγεται στον πλανήτη από ένα συγκριτικά μικρό αριθμό ανθρώπων δημιουργεί μεγάλης έκτασης κοινωνικές ανισορροπίες και ενισχύει την πιθανότητα εμφάνισης γενικευμένων και μεγάλης διάρκειας κοινωνικων συγκρούσεων.

Η επιβάρυνση του φυσικού περιβάλλοντος από ανθρώπινες δραστηριότητες που προκαλούν μη αναστρέψιμες μεταβολές έχει επιταχυνθεί δραματικά τα τελευταία εκατό χρόνια σαν συνέπεια μιας αλόγιστης ανάπτυξης και της επακόλουθης καταναλωτικής επέκτασης.

Η ανάδειξη της οικονομίας στον σημαντικότερο παράγοντα διαμόρφωσης των πολιτικών που εφαρμόζουν οι ηγεσίες του πλανήτη κάνει αναγκαία μια σύντομη αναφορά στις συνθήκες που διαμορφώνουν την σύγχρονη οικονομική πραγματικότητα.

Η μετατροπή της οικονομίας σε στρατηγικό όπλο με σκοπό την επιβολή της πρόθεσης των ισχυρών του πλανήτη για παγκόσμια επικυριαρχία αποτελεί μια επικίνδυνη εξέλιξη στην πορεία της ανθρωπότητας, περισσότερο επικίνδυνη και απάνθρωπη από την χρήση της πυρηνικής ενέργειας για στρατιωτικούς σκοπούς που διαμόρφωσε τις στρατηγικές αντιπαραθέσεις στο δεύτερο μισό του εικοστού αιώνα.

Η εξυπηρέτηση του χρέους, δημόσιου και ιδιωτικού, έχει αναδειχθεί στο σημαντικότερο πρόβλημα που καλούνται να αντιμετωπίσουν οι ηγεσίες και οι κοινωνίες πολλών χωρών του πλανήτη. Ένα χρέος που μαστίζει, και θα συνεχίσει να μαστίζει για πολλά χρόνια ακόμη, την ανθρωπότητα επηρεάζοντας αρνητικά την εξέλιξή της.

Η αναγωγή της επιθυμίας για απόκτηση πλούτου σε πρωταρχική προτεραιότητα των κοινωνιών έχει σαν συνέπεια την ανάδειξη ηγεσιών που διαμορφώνουν τις πολιτικές τους με καθαρά οικονομικά κριτήρια αδιαφορώντας για τις κοινωνικές, περιβαλλοντικές και εξελικτικές επιπτώσεις που συνεπάγεται μια τέτοια επιλογή.

Ο Πυρήνας του Προβλήματος

Τελευταία ενημέρωση : 05/02/2012

Πριν από περίπου εβδομήντα χιλιάδες χρόνια το ανθρώπινο είδος αντιμετώπισε για πρώτη φορά την σοβαρή πιθανότητα να εξαφανιστεί ολοκληρωτικά από τον πλανήτη, καθώς η έκρηξη του υπερηφαιστίου Toba στην Ινδονησία μείωσε τον παγκόσμιο πληθυσμό των ανθρώπων σε λιγότερα από είκοσι χιλιάδες άτομα. Μόλις πριν από επτά αιώνες, μια σύντομη περίοδος παγετώνων και μια επιδημία πανούκλας μείωσε πάλι τον πληθυσμό αυτό τουλάχιστον κατά εκατό εκατομμύρια και ανέσυρε ξανά αυτήν την πιθανότητα από τα βάθη της προϊστορίας.

Στην αρχή του εικοστού πρώτου αιώνα η ανθρωπότητα βρίσκεται πάλι αντιμέτωπη με ένα πληθυσμιακό πρόβλημα. Μόνο που αυτήν την φορά οι συνθήκες έχουν αντιστραφεί, ο κίνδυνός προέρχεται από την υπερβολική αύξηση του πληθυσμού της, σε τέτοιο μάλιστα βαθμό που δημιουργείται το ερώτημα αν τα διαθέσιμα αποθέματα του πλανήτη και η παραγωγή αγαθών θα επαρκούν, μετά από κάποια χρόνια, για την επιβίωσή του.

Το 1960 η ανθρωπότητα αριθμούσε τρία δισεκατομμύρια άτομα, πενήντα μόλις χρόνια αργότερα ο πληθυσμός του πλανήτη άγγιξε τα επτά δισεκατομμύρια, ενώ οι προβλέψεις για τα επόμενα πενήντα χρόνια δίνουν μεγέθη ανάμεσα στα οκτώ και έντεκα δισεκατομμύρια, παρ’ όλες τις προσπάθειες που γίνονται για τον περιορισμό της πληθυσμιακής επέκτασης. Τα στοιχεία αυτά διαμορφώνουν μια πρώτη εικόνα για το μέγεθος του προβλήματος που καλούνται να αντιμετωπίσουν τα διάφορα κέντρα εξουσίας στις επόμενες δεκαετίες.

Σε αντίθεση με πολλές απαισιόδοξες θεωρίες της δεκαετίας του 1970, η ανθρωπότητα είναι ακόμη σε θέση να διατηρεί την παγκόσμια παραγωγή τροφίμων σε σχετικά ικανοποιητικά επίπεδα, αφού βέβαια αποδέχθηκε σαν αντιστάθμισμα τους πιθανούς κινδύνους από την ανάπτυξη γενετικά τροποποιημένων γεωργικών και κτηνοτροφικών προϊόντων, μια πολιτική που ολοένα επεκτείνεται. Παρ’ όλα αυτά, έχουν ήδη κάνει την εμφάνισή τους σε διάφορες περιοχές της Αφρικής και της Ασίας φαινόμενα συστηματικής έλλειψης βασικών ειδών διατροφής ενώ οι παγκόσμιες τιμές των αγαθών αυτών ακολουθούν μια σταθερά ανοδική πορεία εξ αιτίας της αυξημένης ζήτησης και των φαινομένων απληστίας που χαρακτηρίζουν την παγκόσμια οικονομία.

Το οριακά ισοσκελισμένο ισοζύγιο τροφίμων απειλείται διαρκώς από την πιθανότητα επανεμφάνισης έστω και σύντομων περιόδων χαμηλών αποδόσεων τόσο στην γεωργική όσο και στην κτηνοτροφική παραγωγή. Η διαθεσιμότητα των διατροφικών αγαθών επηρεάζεται επίσης από μεταβολές στην επάρκεια των απαιτούμενων φυσικών πόρων, καθώς και στο κόστος των πρώτων υλών που απαιτούνται για την παραγωγή τους. Η εντατική εκμετάλλευση των εκτάσεων που χρησιμοποιούνται για καλλιέργεια και κτηνοτροφία σε συνδυασμό με την αύξηση των αναγκών σε νερό και την εκτεταμένη χρήση φυτοφαρμάκων και βελτιωτικών μειώνει σταδιακά την ποιότητα των εδαφών και ενισχύει τις πιθανότητες ερημοποίησής τους.

Η τελευταία αυτή διαπίστωση οδηγεί στο επόμενο ζήτημα που συνθέτει το οικουμενικό πρόβλημα της ανθρωπότητας, την επάρκεια των φυσικών πόρων που διαθέτει ο πλανήτης και την προοδευτική καταστροφή του φυσικού περιβάλλοντος από την αλόγιστη εκμετάλλευση τους. Η αύξηση του παγκόσμιου πληθυσμού τους τελευταίους δύο αιώνες, σε συνδυασμό με την επιθυμία για βελτίωση του βιοτικού επιπέδου και την εξέλιξη των τεχνολογιών, έχει σαν συνέπεια την μεγέθυνση της ζήτησης για κάθε μορφής καταναλωτικά ή διαρκή αγαθά. Η ζήτηση αυτή έχει σαν συνέπεια την επέκταση των δραστηριοτήτων που σχετίζονται με την παραγωγή και διακίνηση αυτών των αγαθών χωρίς να υπάρχει παράλληλα κάποια πρόνοια για την αντιμετώπιση της επιβάρυνσης που προκαλείται στο φυσικό περιβάλλον.

Τα αποθέματα των φυσικών πόρων που διαθέτει ο πλανήτης είναι συγκεκριμένα. Η άναρχη, σπάταλη και επιβαρυντική, για την φύση, εκμετάλλευση των αποθεμάτων σε νερό, υγρά και στερεά καύσιμα, ορυκτά και μέταλλα έχει σαν συνέπεια την αύξηση του κόστους και της ενέργειας που απαιτείται για την αξιοποίησή τους και οδηγεί μαθηματικά στην εμφάνιση ελλείψεων στο σχετικά άμεσο μέλλον. Ελλείψεων, που η αναπλήρωση τους με περιβαλλοντικά και ενεργειακά αποδεκτούς όρους δεν έχει καν αρχίσει να σχεδιάζεται παρόλο που ο διαθέσιμος χρόνος διαρκώς συρρικνώνεται, καθώς η ανθρωπότητα αντιμετωπίζει ήδη σημαντικές επιπτώσεις από τις κλιματικές και εδαφολογικές αλλαγές που προκαλούνται από τις σχετικές δραστηριότητες.

Η αδυναμία ορθολογικής εκμετάλλευσης των φυσικών αποθεμάτων φέρνει στο προσκήνιο μια ακόμα παράμετρο του οικουμενικού προβλήματος που έχει σχέση με την ανάδειξη της επιθυμίας για απόκτηση πλούτου σε πρωταρχική προτεραιότητα των κοινωνιών, ιδιαίτερα εκείνων που απαρτίζουν τις ανεπτυγμένες χώρες. Μια επιθυμία που αναγορεύει την μεγιστοποίηση του κέρδους στον καθοριστικότερο παράγοντα διαμόρφωσης των συμπεριφορών πολλών μελών των κοινωνιών αυτών, των δραστηριοτήτων που ασκούν και των ηγεσιών που επιλέγουν. Η αποδοχή αυτής της προτεραιότητας δημιουργεί κοινωνικές ανισορροπίες που επιδεινώνουν ακόμη περισσότερο τα επισιτιστικά και περιβαλλοντικά προβλήματα της ανθρωπότητας, για δύο κύρια λόγους.

Ο πρώτος έχει να κάνει με την διαρκώς εντεινόμενη ανισότητα στην κατανομή της παγκόσμιας κατανάλωσης ανάμεσα στις ανεπτυγμένες και τις υπανάπτυκτες ή αναπτυσσόμενες χώρες, παρόλο που οι δύο τελευταίες διαθέτουν τα μεγαλύτερα αποθέματα μη ανανεώσιμων φυσικών πόρων του πλανήτη. Ο δεύτερος αφορά την επιβάρυνση του φυσικού περιβάλλοντος γιατί η ανθρωπότητα θυσιάζει την ανάγκη προστασίας της ισορροπίας του στον βωμό της μεγιστοποίησης του πλούτου που παράγεται από την εκμετάλλευσή αυτών των πόρων, καθώς αρνείται να αναλάβει το κόστος περιορισμού των επιπτώσεων που δημιουργούν οι σχετικές δραστηριότητες και να αποδεχθεί την μείωση των κερδών που θα προκύψει από μια τέτοια επιλογή.

Η ανάδειξη της επιδίωξης για συσσώρευση πλούτου σε πρωταρχική κοινωνική συμπεριφορά, σε συνδυασμό με την αναγόρευση των οικονομικών επιδόσεων των κρατών σε κυρίαρχο κριτήριο διαμόρφωσης των πολιτικών των ηγεσιών τους, αποτελούν τους σημαντικότερους ανασταλτικούς παράγοντες στην προσπάθεια αντιμετώπισης του οικουμενικού προβλήματος.

Η άναρχη ανάπτυξη της παγκόσμιας οικονομίας έχει σαν αποτέλεσμα την ολοένα συχνότερη εμφάνιση εναλλαγών μεταξύ περιόδων ανάπτυξης και ύφεσης. Οι εναλλαγές αυτές χαρακτηρίζονται από προοδευτικά μεγαλύτερες περιόδους ύφεσης και μικρότερες περιόδους ανάπτυξης. Οι υφέσεις επιδεινώνουν ακόμη περισσότερο το επισιτιστικό πρόβλημα και την καταστροφή του περιβάλλοντος καθώς μειώνουν τις δαπάνες για την προστασία της φύσης ώστε να διασφαλίζεται η κερδοφορία σε συνθήκες μειωμένης ζήτησης.

Η εκτίμηση των τεσσάρων βασικών συνισταμένων που συνθέτουν το οικουμενικό πρόβλημα, της πληθυσμιακής έκρηξης, της ανεπάρκειας της διατροφικής αλυσίδας, της υποβάθμισης της ποιότητας του φυσικού περιβάλλοντος και της αλόγιστης οικονομικής επέκτασης, καθώς και η προβολή των παραμέτρων που διαμορφώνουν την εξέλιξή τους στο μέλλον, αιτιολογούν απόλυτα την αβεβαιότητα που διακατέχει την ανθρωπότητα για την μακροπρόθεσμη επιβίωση και εξέλιξή της.

Η αναγωγή της συσσώρευσης πλούτου σε γενικευμένη πρωταρχική κοινωνική επιδίωξη έχει σαν συνέπεια την ανάδειξη ηγεσιών που επικεντρώνουν τις πολιτικές τους στην συντηρητική διαχείριση της οικονομίας αδιαφορώντας για τις κοινωνικές ανισορροπίες που προκαλούνται και τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις που θα έχει η εφαρμογή των πολιτικών αυτών στο συλλογικό μέλλον της ανθρωπότητας.

Η ανάλυση των συνισταμένων που συνθέτουν το οικουμενικό πρόβλημα αναδεικνύει μια σειρά από ζητήματα που θεμελιώνουν απόλυτα την αλήθεια της διαπίστωσης αυτής. Η παράθεση ορισμένων μόνο από αυτά αρκεί για την διαμόρφωση μιας ολοκληρωμένης άποψης για το περιεχόμενο της απάντησης που θα πρέπει να δοθεί στο ερώτημα του «επόμενου βήματος» και την αναγκαιότητα αναθεώρησης των πολιτικών που εφαρμόζουν τα διάφορα κέντρα εξουσίας του πλανήτη.

Σχετικά θέματα

Η Κατανομή του Πλούτου

Τελευταία ενημέρωση : 05/02/2012

Η διαπίστωση αυτή περιγράφει τις πιθανές συνέπειες από την αντίδραση των κοινωνιών στην ραγδαία επέκταση της άνισης κατανομής του παγκόσμιου πλούτου που παρατηρείται τα τελευταία σαράντα χρόνια. Μιας αντίδρασης που συνοψίζεται στην διατύπωση του «ζητήματος του 1%», δηλαδή του γεγονότος ότι μια ομάδα ανθρώπων που αντιπροσωπεύει, σε παγκόσμιο επίπεδο, λιγότερο από το 1% του παγκόσμιου πληθυσμού κατέχει περισσότερο από το 80% του παγκόσμιου πλούτου. Η αν-τίδραση αυτή έχει αρχίσει να παίρνει σάρκα και οστά ακόμα και σε χώρες όπου οι δυναμικές κοινωνικές διαμαρτυρίες αποτελούν σπάνιο φαινόμενο, όπως οι ΗΠΑ και η Μεγάλη Βρετανία.

Η αλήθεια των αριθμών

Το συνολικό ΑΕΠ του πλανήτη έφτασε το 2010 περίπου στα 63 τρις $ (πηγές IMF, WB, CIA). Αυτό σημαίνει ένα μέσο κατά κεφαλή εισόδημα 9.238$ (κατά IMF). Σε 127 χώρες, από τις 188 που είναι μέλη του IMF, το μέσο κατά κεφαλή εισόδημα είναι κάτω από το ποσό αυτό. Στις 84 από αυτές το εισόδημα είναι κάτω από τα 10$ την ημέρα ή 3.600$ τον χρόνο. Ακόμα και αν σταθμίσουμε το διαφορετικό κόστος διαβίωσης ανάμεσα στις διάφορες χώρες, οι αριθμοί που προκύπτουν είναι το ίδιο αποκαρδιωτικοί, καθώς αποδίδουν με εφιαλτική ακρίβεια το μέγεθος της παγκόσμιας φτώχειας.

Στις 61 χώρες που υπερβαίνουν τον παγκόσμιο μέσο όρο, ο αριθμός των ανθρώπων που ζουν κάτω από το όριο της φτώχειας, ή στο όριο αυτό, αυξάνει διαρκώς, φθάνοντας στις ΗΠΑ τα 45 εκατομμύρια. Αν αθροίσουμε τους σχετικούς αριθμούς για τις χώρες με αντίστοιχα υψηλό κατά κεφαλήν εισόδημα, διαπιστώνουμε ότι και στις λεγόμενες ανεπτυγμένες χώρες ένα σημαντικό μέρους του πληθυσμού αντιμετωπίζει τα ίδια προβλήματα με τους κατοίκους του υπόλοιπου κόσμου.

Την ίδια χρονική περίοδο ο κύκλος εργασιών των 500 μεγαλύτερων επιχειρήσεων του πλανήτη έφτασε στα 24,2 τρις $ περίπου, ποσό που ισοδυναμεί με το 38,4% του παγκόσμιου ΑΕΠ. Αν συσχετίσουμε το γεγονός ότι οι 500 μεγαλύτερες επιχειρήσεις στις ΗΠΑ παράγουν το 73,46% του ΑΕΠ της χώρας (10,8 τρις $), με το επίπεδο οικονομικής ολοκλήρωσης άλλων χώρων με αντίστοιχους ή μεγαλύτερους πληθυσμούς, μπορούμε εύκολα να καταλήξουμε στο συμπέρασμα ότι το ποσοστό του 80% που αναφέρεται στην αρχική διαπίστωση είναι μάλλον μια αισιόδοξη εκτίμηση.

Η ζοφερή πραγματικότητα

Η εικόνα που περιγράφουν οι αριθμοί γίνεται ακόμα πιο ζοφερή από την πραγματικότητα που βιώνουν καθημερινά εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπων σε όλες σχεδόν τις περιοχές του πλανήτη. Πραγματικότητα που, εκτός από την άνιση κατανομή του πλούτου, επιδεινώνεται ακόμη περισσότερο από τα ζητήματα που αναφέρονται στην συνέχεια :

Μείωση της άμεσης συμμετοχής ενός μεγάλου μέρους του παγκόσμιου πληθυσμού στην παραγωγή γεωργικών και κτηνοτροφικών προϊόντων, με αποτέλεσμα την μεγέθυνση των αστικών κέντρων και την εμφάνιση μεγάλης κλίμακας επισιτιστι¬κών προβλημάτων που προκαλούνται από τον έλεγχο της διατροφικής αλυσίδας από συγκεκριμένα συμφέροντα.

Σημαντική αύξηση της παγκόσμιας ανεργίας, και κατά συνέπεια κατάφωρη παραβίαση του βασικού δικαιώματος του ανθρώπου στην εργασία, που πηγάζει από την μεγέθυνση της ιδιωτικής οικονομίας σε συνδυασμό με την διαρκώς αυξανόμενη αυτοματοποίηση της παραγωγής και την ανεξέλεγκτη επιδίωξη μεγιστοποίησης των κερδών

Επιδείνωση των φαινομένων ερημοποίησης ή εγκατάλειψης εκτεταμένων περιοχών εξ αιτίας της αλόγιστης επέκτασης της εκμετάλλευσης των φυσικών πόρων και της αύξησης της παραγωγής ατμοσφαιρικών ρύπων που διαχέονται σε όλον τον πλανήτη

Αδυναμία διατήρησης της βιωσιμότητας των οικονομιών αρκετών από τα κράτη που συνθέτουν το παγκόσμιο διακυβερνητικό σύστημα εξ αιτίας της θυσίας των όποιων συστημάτων προστασίας διέθεταν στον βωμό της παγκοσμιοποίησης των αγορών και της ολοκληρωτικής απελευθέρωσης του διεθνούς εμπορίου

Εκτεταμένη χρήση του ζητήματος της αντιμετώπισης του δημόσιου χρέους των κρατών σαν μέσο άσκησης περιοριστικών εισοδηματικών πολιτικών και εφαρμογής εκτεταμένων μέτρων λιτότητας σε πολλές χώρες ταυτόχρονα

Γήρανση του πληθυσμού των ανεπτυγμένων χωρών εξ αιτίας της μετατόπισης των κοινωνικών αξιών προς την κατεύθυνση της οικονομικής ευμάρειας και κοινωνικής ανέλιξης, με αντίστοιχη υποβάθμιση της σπουδαιότητας της οικογένειας και του κοινωνικού ρόλου που διαδραματίζει

Απροθυμία ουσιαστικού ελέγχου της πληθυσμιακής έκρηξης των υποανάπτυκτων ή αναπτυσσόμενων χωρών σαν αποτέλεσμα της αναγωγής του όγκου τους σε μέσο επιβολής στρατηγικών συμφερόντων και διατήρησης περιοχών χαμηλού εργατικού κόστους

Η ανθρωπότητα επέτρεψε, μέσα σε εβδομήντα χρόνια, να υλοποιηθεί ειρηνικά η ανάπτυξη της πλέον ανάλγητης μορφής ολοκληρωτισμού, της ανεξέλεγκτης ιδιωτικής οικονομίας, αποδεχόμενη ουσιαστικά αυτό που για την αποτροπή του θυσίασε περισσότερα από πενήντα πέντε εκατομμύρια ανθρώπους κατά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο.

Σχετικά θέματα

Η Επιβάρυνση του Περιβάλοντος

Τελευταία ενημέρωση : 05/02/2012

Το ζήτημα της καταστροφής του φυσικού περιβάλλοντος του πλανήτη είναι ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα που καλείται να αντιμετωπίσει η ανθρωπότητα στο άμεσο μέλλον. Ταυτόχρονα όμως αποτελεί και μια από τις πιο σοβαρές αποδείξεις της αποτυχίας των πολιτικών που εφαρμόζονται σε παγκόσμιο επίπεδο για την διαμόρφωση και διαχείριση των δραστηριοτήτων της. Μιας αποτυχίας που εντοπίζεται στην απροθυμία σχεδίασης και οργάνωσης της εξέλιξης του ανθρώπινου είδους με τέτοιο τρόπο ώστε να διασφαλίζεται η αρμονική συνύπαρξή του με τον ζωτικό χώρο που το φιλοξενεί και να διατηρείται ένα κοινωνικά αποδεκτό βιοτικό επίπεδο για το σύνολο του πληθυσμού του.

Τα φαινόμενα που σχετίζονται με την καταστροφή του φυσικού περιβάλλοντος έχουν ήδη καταγραφεί και αποτυπωθεί με κάθε λεπτομέρεια σε πάρα πολλές μελέτες και αναλύσεις των τελευταίων χρόνων. Οι αναλύσεις αυτές διαπιστώνουν ότι μόνο ένα μικρό ποσοστό αυτής της επιβάρυνσης οφείλεται στην αύξηση του πληθυσμού και την αλλαγή του τρόπου ζωής των ανθρώπων. Το μεγαλύτερο μέρος της προέρχεται από δράσεις που έχουν σαν αποκλειστικό σκοπό την μείωση του κόστους παραγωγής και την μεγιστοποίηση των κερδών που προκύπτουν.

Ο εικοστός αιώνας χαρακτηρίζεται τεχνολογικά και παραγωγικά σαν ο αιώνας του μετάλλου. Το 2010 είναι η χρονιά με την μεγαλύτερη παγκόσμια παραγωγή χάλυβα στην ιστορία της ανθρωπότητας, παραγωγή που ξεπέρασε τα 1,4 δισ. τόνους. Αυτό σημαίνει ότι εξορύχθηκε από τα έγκατα της γης πολλαπλάσια ποσότητα σιδηρομεταλλευμάτων που μετατράπηκαν σε χάλυβα και τελικά χρησιμοποιήθηκαν σε κινητές και μόνιμες κατασκευές που καλύπτουν κάθε γωνιά του πλανήτη. Αντίστοιχες δραστηριότητες αφορούν μια σειρά άλλων μετάλλων όπως αλουμίνιο, χαλκός, ψευδάργυρος, κασσίτερος, χρώμιο και νικέλιο, η παραγωγή και κατανάλωση των οποίων επιβαρύνουν ακόμη περισσότερο την παραπάνω εικόνα. Χωρίς να υπολογίσουμε τις επιδράσεις από την εξόρυξη και τον εμπλουτισμό στρατηγικών, πολύτιμων ή σπάνιων μετάλλων όπως τιτάνιο, ουράνιο, χρυσός και άργυρος.

Η παραγωγή μετάλλων αποτελεί μια από πιο επιβαρυντικές δραστηριότητες για το φυσικό περιβάλλον, καθώς συνεπάγεται εκτεταμένες αλλαγές στο φυσικό ανάγλυφο των περιοχών όπου εφαρμόζονται οι σχετικές διαδικασίες, κατανάλωση μεγάλων ποσών ενέργειας, μόλυνση του υδροφόρου ορίζοντα και των εδαφών από αποθέσεις υποπροϊόντων ή καταλοίπων από τις επεξεργασίες που ακολουθούν και, τέλος, μόλυνση της ατμόσφαιρας από την έκλυση των αερίων που παράγονται από την επεξεργασία ή τον εμπλουτισμό τους.

Η αύξηση της παραγωγής τους έχει σαν συνέπεια μια αντίστοιχη επέκταση των δραστηριοτήτων των βιομηχανιών παραγωγής ενέργειας και χημικών προϊόν¬των, δραστηριότητες που δημιουργούν ακό-μη μεγαλύτερη οικολογική επι¬βάρυνση. Η αλληλεξάρτηση των βιομηχα¬νιών αυτών με μια σειρά άλλων που εμπλέκονται υποστηρικτικά στον κύκλο των εργασιών τους, συν¬θέτει μια αλυσίδα συμφερόντων που αντιτίθενται σθεναρά σε κάθε προσπάθεια περιορισμού των επιπτώσεων που έχει η παραγωγή τους στο περιβάλλον.

Ένα ακόμη επιβαρυντικό στοιχείο αποτελεί το γεγονός ότι τα μέταλλα είναι τα πλέον ανθεκτικά υλικά σε διαδικασίες φυσικής ανακύκλωσης, ιδιαίτερα όταν υφίστανται αντιοξειδωτικές επεξεργασίες όπως ο χάλυβας και το ανοδιωμένο αλουμίνιο, με αποτέλεσμα οι περιοχές όπου παράγονται ή αποσύρονται να επιβαρύνονται σε τέτοιο βαθμό ώστε σύντομα να χαρακτηρίζονται ως μη ανακτήσιμες.

Σιγά – σιγά ένας εφιάλτης γεννιέται. Η εικόνα ενός πλανήτη επενδυμένου με μέταλλο, όπου η φύση θα έχει μετατραπεί σε μουσειακό έκθεμα, είναι ακόμα αχνή, καλυμμένη από την ομίχλη της ασάφειας για το μέλλον. Ένα μέλλον που σε κάθε περίπτωση φαντάζει τρομακτικό αν δεν αλλάξουμε τον τρόπο που σήμερα καταλαβαίνουμε και υλοποιούμε έννοιες όπως η πρόοδος και η εξέλιξη.

Σχετικά θέματα

Οι Οικονομικές Στρεβλώσεις

Τελευταία ενημέρωση : 05/02/2012

Οι επιπτώσεις που έχει η ανάδειξη της οικονομίας στον σημαντικότερο παράγοντα διαμόρφωσης των πολιτικών που εφαρμόζουν οι ηγεσίες του πλανήτη στην αρχή του εικοστού πρώτου αιώνα προτρέπει για μια διαφορετική θεώρηση των συνθήκών που διαμορφώνουν την σύγχρονη οικονομική πραγματικότητα.

Η παρακολούθηση και ανάλυση των εξελίξεων στην παγκόσμια οικονομία προϋποθέτει την κατανόηση των δομών που την συγκροτούν, των μηχανισμών που την διαχειρίζονται και των συντελεστών που εμπλέκονται στην διαμόρφωση αυτών των εξελίξεων. Στοιχεία που σε γενικές γραμμές απουσιάζουν από την καθημερινότητα και το γνωστικό ενδιαφέρον της συντριπτικής πλειοψηφίας της ανθρωπότητας, καθώς σπάνια περιλαμβάνονται στην καθημερινή της ενημέρωση, αν και είναι περισσότερο από απαραίτητα για την κατανόηση της πραγματικότητας που βιώνει και την αξιολόγηση των ηγεσιών που εκλέγει για να διαχειριστούν τις τύχες της.

Ένα πρώτο βήμα προς την κατεύθυνση αυτή είναι μια απλή διατύπωση του τι πραγματικά προσδιορίζεται με την έννοια της «Οικονομίας» και ποιες είναι οι συνθήκες που διαμορφώνουν τα μεγέθη της.

Η έννοια της οικονομίας προσδιορίζει τις μεθόδους που αναπτύσσουν οι κοινωνίες ώστε να είναι σε θέση να διαχειριστούν αποτελεσματικά τις διαδικασίες παραγωγής και διανομής των αγαθών που χρειάζονται τα άτομα που τις συγκροτούν για να ικανοποιήσουν τις όποιες υλικές ή πνευματικές ανάγκες τους.

Η οικονομία εμφανίζεται σαν γνώση σχεδόν παράλληλα με την εμφάνιση των πρώτων οργανωμένων κοινωνιών. Η ανάδειξή της όμως σε «επιστήμη», μόλις τον 18ο αιώνα και σχεδόν ταυτόχρονα με την δημιουργία των πρώτων σύγχρονων κρατικών δομών, καθυστέρησε σημαντικά εξ αιτίας της ανομοιογένειας των μέχρι τότε χρησιμοποιούμενων συστημάτων διαχείρισης των οικονομικών δραστηριοτήτων.

Η επιστημονική άποψη που επικρατεί σήμερα για την οικονομία διαχωρίζει το σχετικό γνωστικό πεδίο σε δύο τομείς, ανάλογα με τον φορέα που υλοποιεί αυτές οι δραστηριότητες. Ο πρώτος ονομάζεται «Μικροοικονομία» και αφορά την οικονομία των ατομικών ή κοινοπρακτικών δράσεων και ο δεύτερος «Μακροοικονομία» και προσδιορίζει την οικονομία των κρατών ή των διακρατικών σχηματισμών. Η κατανόηση της σημερινής πραγματικότητας επιβάλλει την διατύπωση μιας διαφορετικής προσέγγισης στην διαμόρφωση της Οικονομίας, βασισμένης στον τρόπο που ελέγχονται οι σχετικές δραστηριότητες ανεξάρτητα από τον ρόλο ή την δομή των φορέων από τις οποίες εφαρμόζονται.

Η πραγματική οικονομία

Η πραγματική οικονομία παρακολουθεί τα στοιχεία εκείνα που έχουν σχέση με τις κάθε μορφής δραστηριότητες των μελών μιας κοινωνίας που αποσκοπούν στην ικανοποίηση των καταναλωτικών αναγκών της. Οι δραστηριότητες αυτές ελέγχονται και καταγράφονται από σχετικούς μηχανισμούς που περιλαμβάνονται για το σκοπό αυτό στην οντότητα που ασκεί την διοίκηση της συγκεκριμένης κοινωνίας, δηλαδή σε αυτό που σήμερα ονομάζεται Κράτος.

Τα οικονομικά μεγέθη που προκύπτουν από τα στοιχεία αυτά χρησιμοποιούνται από το Κράτος για τον υπολογισμό της αναλογικής συνεισφοράς των πολιτών στο κόστος της ύπαρξής του καθώς και στο κόστος των κοινωνικών υπηρεσιών που παρέχει σ’ αυτούς σύμφωνα με όσα προβλέπονται στον Συμβιωτικό Κανόνα που διέπει την λειτουργία του, δηλαδή το σύνταγμα, τους νόμους, την ηθική και τα έθιμα που αποδέχονται οι πολίτες του.

Η αναλογικότητα αυτής της συνεισφοράς και ο τρόπος συλλογής της προσδιορίζεται από το Φορολογικό Σύστημα που εφαρμόζεται, ένα κυβερνητικό μηχανισμό που έχει σαν αποστολή την συγκέν-τρωση ενός τμήματος του πλούτου που παράγεται από τους πολίτες ή βρίσκεται στην κατοχή τους, με σκοπό την συντήρηση του κράτους και την διαμόρφωση ενός κοινωνικά αποδεκτού επίπεδου διαβίωσης για όλους τους πολίτες του, ανεξάρτητα από τις επί μέρους οικονομικές δυνατότητες του καθενός από αυτούς. Από τα παραπάνω προκύπτει εύλογα το συμπέρασμα ότι όσο δικαιότερο και αποδοτικότερο είναι το Φορολογικό σύστημα, και κατ’ επέκταση οι σχετικές λειτουργίες του Κράτους, τόσο πιο αποτελεσματική και κοινωνικά δίκαιη είναι η αναδιανομή αυτού του πλούτου.

Η απρόσκοπτη λειτουργία της πραγματικής οικονομίας επηρεάζεται από μια σειρά στρεβλώσεων που μεταβάλλουν αρνητικά τα μεγέθη της, έχοντας σαν άμεση συνέπεια τον περιορισμό της ποιότητας και του όγκου των υπηρεσιών που παρέχει το Κράτος, την ενίσχυση των κοινωνικών ανισοτήτων και την εμφάνιση κάθε μορφής συγκρούσεων μεταξύ διάφορων κοινωνικών ομάδων. Η ταχύτητα εμφάνισης αυτών των συγκρούσεων είναι ευθέως ανάλογη με την έκταση και την διάρκεια άσκησης των οικονομικών πρακτικών που προκαλούν αυτές τις στρεβλώσεις. Το σύνολο τους χαρακτηρίζεται σαν «Φανταστική Οικονομία» καθώς ο πλούτος που παράγουν δεν συνυπολογίζεται στην διαμόρφωση των οικονομικών πολιτικών των Κρατών. Οι πιο συνηθισμένες πηγές τέτοιων στρεβλώσεων είναι οι εξής :

Η παραοικονομία

Η παραοικονομία περιλαμβάνει τις οικονομικές δραστηριότητες μιας κοινωνίας που, αν και θεωρούνται νόμιμες και πρέπει να υποβάλλονται σε έλεγχο, σκόπιμα αποκρύπτονται από ορισμένα μέλη της με στόχο την αποφυγή της φορολόγησης, και κατά συνέπεια την αύξηση του προσωπικού τους πλούτου. Στην παραοικονομία εντάσσονται επίσης και όσες δραστηριότητες δεν έχουν ακόμη εντοπιστεί ή προβλεφθεί από το Φορολογικό σύστημα ώστε να ασκηθεί και σε αυτές η απαραίτητη φορολόγηση. Το μέγεθος της παραοικονομίας κυμαίνεται μεταξύ του 15 και 20% του παγκόσμιου ΑΕΠ.

Η σημαντικότερη παρενέργεια της παραοικονομίας, εκτός από την μείωση των εσόδων ενός Κράτους, είναι η ανεξέλεγκτη συσσώρευση ατομικού πλούτου και η πιθανή χρησιμοποίησή του σε δράσεις που αντιβαίνουν σε αυτό που ονομάζεται κοινωνικό συμφέρον. Παρόλα αυτά η οικονομική επιστήμη διαθέτει μεθοδολογίες για την εκτίμηση του μεγέθους της παραοικονομίας και την σχεδίαση των απαραίτητων για τον περιορισμό της μηχανισμών, γεγονός που επιρρίπτει την ευθύνη για την ύπαρξη και το εύρος της στους φορείς που διαμορφώνουν το Φορολογικό Σύστημα και κατά συνέπεια στα Κράτη που το εφαρμόζουν.

Η αδυναμία ή απροθυμία ενός κυβερνητικού συστήματος να θεσπίσει και να εφαρμόσει κανόνες ελέγχου του προερχόμενου από την παραοικονομία πλούτου, παρά την ύπαρξη των απαιτούμενων μεθοδολογιών, οδηγεί στην διεύρυνση των κοινωνικών ανισοτήτων και την εμφάνιση συγκρουσιακών φαινομένων μεταξύ των διάφορων κοινωνικών ομάδων.

Η παραβατική οικονομία

Ένα τμήμα του πλούτου που παράγεται σε παγκόσμιο επίπεδο σχετίζεται ή προέρχεται από παραβατικές δραστηριότητες που τιμωρούνται από το κοινό ποινικό δίκαιο των περισσότερων χωρών του πλανήτη. Αν και το φαινόμενο αυτό συνυπάρχει παράλληλα με την εξέλιξη των κοινωνιών, παρουσιάζει μια ιδιαίτερη έξαρση και οργάνωση μετά τον τελευταίο παγκόσμιο πόλεμο.

Παράνομες δραστηριότητες όπως το κάθε είδους λαθρεμπόριο, η διακίνηση ναρκωτικών, το trafficking, η αδήλωτη πορνεία, το παράνομο στοίχημα, η κάθε μορφής διαφθορά των διοικητικών μηχανισμών, καθώς και η νομιμοποίηση των εσόδων που προέρχονται από τέτοιου είδους δραστηριότητες παράγουν κάθε χρόνο, σε παγκόσμιο επίπεδο, πλούτο που εκτιμάται περίπου στο 6% του παγκόσμιου ΑΕΠ, ένα ποσό που φθάνει, σε ετήσια βάση, περίπου στα 3,1 με 3,6 τρις. $. Περίπου το 35% από τον πλούτο αυτό νομιμοποιείται με διάφορες διαδικασίες χωρίς, στις περισσότερες περιπτώσεις, να φορολογείται.

Η απελευθέρωση της νομισματικής κυκλοφορίας που ξεκίνησε από τις ΗΠΑ την περίοδο του πολέμου του Βιετνάμ και ολοκληρώθηκε επί προεδρίας Reagan έδωσε την δυνατότητα για την προσωρινή αποθήκευση ενός σημαντικού τμήματος αυτού του πλούτου σε χαρτονομίσματα και την σταδιακή μετατροπή του σε ακίνητα, πολύτιμα μέταλλα και λίθους και, αργότερα, σε χρηματιστηριακούς τίτλους.

Σημαντικά εργαλεία στα χέρια των φορέων της παραοικονομίας και της παραβατικής οικονομίας είναι η αποδοχή από την παγκόσμια κοινότητα της νόμιμης λειτουργίας υπεράκτιων εταιριών (offshore) και η μετατροπή ορισμένων χωρών σε φορολογικούς παραδείσους με την ανοχή και, σε πολλές περιπτώσεις, ενθάρρυνση ορισμένων ηγεσιών άλλων οικονομικά ισχυρών χωρών.

Η σταδιακή απελευθέρωση των αγορών, η δημιουργία φορολογικών παραδείσων και τραπεζικών «καταφυγίων», και η παγκοσμιοποίηση έδωσαν την δυνατότητα στην παραβατική οικονομία να αναπτυχθεί και να εντάξει ανεξέλεγκτα στο παγκόσμιο οικονομικό σύστημα ένα σημαντικό τμήμα που πλούτου που αποκτά με μη νόμιμες διαδικασίες.

Το ζήτημα της διαφθοράς

Οι στρεβλώσεις που συνθέτουν την φανταστική οικονομία ενισχύονται σε μεγάλο βαθμό, από την αναποτελεσματική λειτουργία των διοικητικών μηχανισμών που επιβλέπουν ή διαχειρίζονται τις δραστηριότητες μιας κοινωνίας, τόσο σε δημόσιο όσο και σε ιδιωτικό επίπεδο. Η κυριότερη αιτία αυτών των δυσλειτουργιών εντοπίζεται σε ένα κοινωνικό φαινόμενο που γενικά περιγράφεται σαν «διαφθορά της εξουσίας». Το φαινόμενο αυτό ακολουθεί την ανθρωπότητα από την αρχή της ιστορίας της και προσδιορίζεται από την άσκηση δύο παραβατικών συμπεριφορών που αλληλεπιδρούν μεταξύ τους.

Η πρώτη έχει σχέση με την ανεπαρκή ή σκόπιμα μεροληπτική διαμόρφωση των διατάξεων που θεσμοθετούνται από τις ηγεσίες για τον έλεγχο των δραστηριοτήτων μιας κοινωνίας με στόχο την εξυπηρέτηση συγκεκριμένων ατομικών ή ομαδικών σκοπιμοτήτων σε βάρος του συλλογικού συμφέροντος. Η δεύτερη χαρακτηρίζει εκείνα τα στελέχη των διοικητικών μηχανισμών που με τις πράξεις ή παραλήψεις τους εξυπηρετούν προσωπικά τους συμφέροντα, ή συμφέροντα τρίτων, παραβιάζοντας ή κάνοντας κατάχρηση των διατάξεων που διέπουν τις κοινωνικές δραστηριότητες που είναι υποχρεωμένοι να επιβλέπουν.

Η παρουσία της διαφθοράς συμβάλει σημαντικά στην επέκταση της παραοικονομίας και της παραβατικής οικονομίας ενώ ταυτόχρονα επηρεάζει και την πραγματική συνιστώσα της καθώς μειώνει τα έσοδα των Κρατών και σε πολλές περιπτώσεις διογκώνει το λειτουργικό κόστος τους με ενέργειες όπως η πρόσληψη υπεράριθμων ή μη ικανών υπαλλήλων, η απαίτηση οικονομικών ανταλλαγμάτων για την ανάθεση έργων, την προμήθεια υλικών και την αποφυγή επιβολής διοικητικών κυρώσεων ή καταλογισ-μού προστίμων.

Φαινόμενα διαφθοράς έχουν εντοπιστεί σε όλα τα επίπεδα της διοικητικής και κοινωνικής ιεραρχίας σε όλες τις χώρες του κόσμου, σε τέτοιο βαθμό και με τέτοια συχνότητα που έχουν οδηγήσει διεθνείς οργανισμούς στην διαμόρφωση ειδικών καταλόγων αξιολόγησης των κρατών με βάση το επίπεδο διαφθοράς των κοινωνιών τους.

Μια τρίτη συνιστώσα του φαινομένου της διαφθοράς, που δεν καταγράφεται στους καταλόγους αυτούς αν και επηρεάζει σημαντικά τα χαρακτηριστικά της σύγχρονης οικονομίας, έχει σχέση με την αφανή επιβολή της βούλησης των ισχυρών κρατών μέσα από την άσκηση πολιτικών πιέσεων που δεν συνάδουν με την επικρατούσα άποψη για διεθνή ηθική, εθνική κυριαρχία και ανεξαρτησία των κρατών. Παράδειγμα τέτοιων πρακτικών είναι ο τρόπος που επιβλήθηκε από συγκεκριμένες χώρες η άρση των αντισταθμιστικών δασμών στο διεθνές εμπόριο.

Ο σημαντικότερος παράγοντας που καθορίζει το μέγεθος των φανταστικών συνισταμένων της οικονομίας ενός κράτους είναι η έκταση της διαφθοράς που αποδέχονται οι πολίτες του.

Η οικονομία των χρηματιστηρίων

Η ύπαρξη και λειτουργία των χρηματιστηρίων αποτελεί έναν ιδιαίτερο παράγοντα στρέβλωσης της πραγματικής οικονομίας που δραστηριοποιείται μέσα από ένα τυπικά νόμιμο πλαίσιο.

Τα χρηματιστήρια είναι ένας οικονομικός θεσμός που έχει σαν αποστολή την οργανωμένη διεξαγωγή αγοραπωλησιών αξιών και εμπορευμάτων. Στις αξίες που διακινούνται μέσα από αυτά περιλαμβάνονται μετοχές εταιριών, ομόλογα (κρατικά, τραπεζικά ή εταιρικά), διασφαλίσεις και παράγωγα. Αντίστοιχα χρηματιστήρια ασχολούνται με την διαμόρφωση των τιμών συγκεκριμένων εμπορευμάτων που αποτελούν αντικείμενο μεγάλης κλίμακας διεθνών συναλλαγών, όπως καύσιμα, μέταλλα και τρόφιμα.

Η οργάνωση και λειτουργία των χρηματιστηρίων εποπτεύεται από τα κράτη τα οποία καθορίζουν τους κανόνες που διέπουν τον τρόπο που πραγματοποιούνται οι συναλλαγές και τις γενικότερες πρακτικές που εφαρμόζονται. Κατά συνέπεια αυτά είναι υπεύθυνα και για τις στρεβλώσεις της πραγματικής οικονομίας που προέρχονται από την λειτουργία τους.

Το σύνολο των τίτλων που περιγράφουν τις αξίες και τα εμπορεύματα που διακινούνται μέσα από τα χρηματιστήρια προσδιορίζονται σαν χρηματιστηριακά προϊόντα. Βασικός σκοπός της ύπαρξης τους είναι η παροχή στα μέλη μιας κοινωνίας της δυνατότητας να «επενδύουν» τα πλεονάσματα των εισοδημάτων τους, δηλαδή τον πλούτο τους, στους τίτλους αυτούς ώστε να ωφελούνται από την απόδοσή τους, χωρίς καμία άλλη δέσμευση εκτός από την καταβολή του τιμήματος για την αγορά τους.

Τα χρηματιστήρια παρέχουν επίσης την δυνατότητα άμεσης ρευστοποίησης των κεφαλαίων που έχουν τοποθετηθεί στους τίτλους που διαθέτουν, μέσα από μια διαδικασία συνεχούς διαμόρφωσης των τιμών τους, οι οποίες καθορίζονται αποκλειστικά από την προσφορά και την ζήτηση που διαμορφώνεται την δεδομένη χρονική στιγμή που πραγματοποιείται μια τέτοια συναλλαγή. Η διαφορά της τιμής ενός τίτλου μεταξύ της ημερομηνίας αγοράς του και οποιασδήποτε χρονικής στιγμής μετά την ημερομηνία αυτή, προσδιορίζει μια «υπεραξία», όταν αυτή είναι θετική, ή «απαξία», όταν είναι αρνητική, στοιχεία που καθορίζουν ένα επιπλέον κέρδος ή ζημιά για τον κάτοχο του, αποτέλεσμα που «υλοποιεί-ται» την χρονική στιγμή που ο τίτλος αυτός μεταβιβάζεται ή ρευστοποιείται.

Ανάμεσα στα βασικά στοιχεία που συνθέτουν αυτή την πραγματικότητα είναι η αδυναμία ή «απροθυμία» των κρατών για ουσιαστική και αναλογική φορολόγηση του πλούτου που παράγεται από τις χρηματιστηριακές συναλλαγές καθώς και η απουσία ουσιαστικού ελέγχου της προέλευσης των κεφαλαίων που επενδύονται σε ορισμένα τουλάχιστον από τα χρηματιστήρια του πλανήτη. Οι «αδυναμίες» αυτές εντείνουν τις οικονομικές ανισότητες μέσα σε μια κοινωνία και συνεισφέρουν στην νομιμοποίηση παράνομου χρήματος, ιδιαίτερα μέσα από την εκτεταμένη χρήση ηλεκτρονικών συναλλαγών. Ένα ακόμη στοιχείο στρέβλωσης είναι η εφαρμογή διαφόρων μεθόδων για την «τεχνητή» διαμόρφωση της τιμής των τίτλων, μια μεθοδολογία που γενικευμένα χαρακτηρίζεται σαν «χειραγώγηση».

Οι πρακτικές αυτές σε συνδυασμό με την σχεδόν ολοκληρωτική απουσία κανόνων για τον περιορισμό της διαφοράς ανάμεσα στην χρηματιστηριακή τιμή και την πραγματική αξία των τίτλων οδηγούν μακροπρόθεσμα στην εμφάνιση εκτεταμένων φαινομένων αναντιστοιχίας μεταξύ της πραγματικής και της χρηματιστηριακής οικονομίας, καθώς είναι πάρα πολλές οι περιπτώσεις που η συνολική χρηματιστηριακή αξία ενός τίτλου είναι υπερπολλαπλάσια από την αγοραία αξία του φορέα ή του αγαθού που αντιπροσωπεύει. Η βαρύτητα του φαινόμενου αυτού μεγεθύνεται από την συνηθισμένη πρακτική των τραπεζών να επενδύουν μεγάλο μέρος των κεφαλαίων τους σε χρηματιστηριακά προϊόντα, καθώς και από την χρήση των προϊόντων αυτών σαν εγγύηση για την σύναψη δανείων.

Η πρακτική αυτή σε συνδυασμό με την σχεδόν παντελή έλλειψη περιοριστικών κανόνων για το εύρος μεταξύ της χρηματιστηριακής τιμής και της πραγματικής αξίας των μετοχών οδηγούν μακροπρόθεσμα στην εμφάνιση εκτεταμένων φαινομένων αναντιστοιχίας μεταξύ της πραγματικής και της χρηματιστηριακής οικονομίας, αυτό δηλαδή που στην καθημερινή ζωή ονομάζεται «φούσκα». Η σημασία του φαινόμενου αυτού εντείνεται από την συνηθισμένη πρακτική του τραπεζικού συστήματος να επενδύει μεγάλο μέρος των κεφαλαίων του σε χρηματιστηριακές αξίες και της χρήσης των αξιών αυτών ως εγγυήσεων για την σύναψη δανείων.

Οι στρεβλώσεις που παράγονται από την χρηματιστηριακή οικονομία εντείνονται ακόμη περισσότερο, παίρνοντας σχεδόν ανεξέλεγκτες διαστάσεις, από την ύπαρξη των αγορών παραγώγων, δηλαδή συμβολαίων πρόβλεψης των μεταβολών των τιμών χρηματιστηριακών τίτλων, διασφαλίσεων, εμπορευμάτων ή νομισματικών ισοτιμιών, δραστηριότητες που έχουν στοιχηματικό χαρακτήρα καθώς δεν σχετίζονται με λειτουργίες της πραγματικής οικονομίες αλλά προδιαθέτουν για την σκόπιμη διαμόρφωση των κατάλληλων συνθηκών ώστε να πραγματοποιηθούν οι μεταβολές που έχουν προβλεφθεί.

Το τελικό αποτέλεσμα από αυτήν την λειτουργία των χρηματιστηρίων τα τελευταία σαράντα χρόνια είναι η συσσώρευση ενός ιδιωτικού πλούτου που το μέγεθός του είναι ικανό να επηρεάσει και να χειραγωγήσει τις οικονομίες των Κρατών με καταστροφικές σε πολλές περιπτώσεις συνέπειες για τις κοινωνίες που αντιπροσωπεύουν.

Η ανεξέλεγκτη λειτουργία και ανάπτυξη των παγκοσμιοποιημένων χρηματιστηριακών αγορών και των πρακτικών που εφαρμόζονται σ’ αυτές έχει οδηγήσει στην παραγωγή ενός «φανταστικού» πλούτου που βρίσκεται σε όλο και μεγαλύτερη αναντιστοιχία με τα μεγέθη της πραγματικής οικονομίας, παρέχοντας στους κατόχους του την δυνατότητα να την επηρεάζουν προς όφελός τους.

Η «μιγαδική» οικονομία

Συνοψίζοντας τα όσα έχουν διατυπωθεί μέχρι τώρα διαπιστώνουμε ότι η σημερινή οικονομική πραγματικότητα αποτελείται από τέσσερις συνισταμένες, την πραγματική οικονομία, την παραοικονομία, την παραβατική οικονομία και την χρηματιστηριακή οικονομία. Από αυτές μόνο η πρώτη είναι δυνατό να ελεγχθεί, με την έννοια ότι είναι αποδεδειγμένα μετρήσιμη ώστε να μπορεί να χρησιμοποιηθεί στον σχεδιασμό της οικονομικής πολιτικής των Κρατών.

Η στενή εξάρτηση του μεγέθους των φανταστικών συνισταμένων από το εύρος της διαφθοράς ενός κυβερνητικού συστήματος δημιουργεί ένα φαύλο κύκλο που έχει σαν αποτέλεσμα την διαρκή μεγέθυνσή τους σε βάρος της πραγματικής οικονομίας. Η μεγέθυνση αυτή οδηγεί στην ανεξέλεγκτη συσσώρευση ιδιωτικών κεφαλαίων σε τέτοια έκταση που επιτρέπει στους κατόχους τους να επηρεάζουν τους οικονομικούς σχεδιασμούς των κρατών, καθώς δίνουν την δυνατότητα επιβολής πολιτικών και στερούν έσοδα που είναι απαραίτητα για την λειτουργία των κρατών αυτών.

Το συνολικό άθροισμα των συνισταμένων αυτών περιγράφεται με τον όρο «Μιγαδική Οικονομία», σε αντιστοίχιση με τον μαθηματικό όρο που προσδιορίζει το σύνολο των πραγματικών και φανταστικών αριθμών. Η ύπαρξη της Μιγαδικής Οικονομίας δημιουργεί, μέσα από την διαρκή μεγέθυνση των φανταστικών συνισταμένων της, σημαντικές στρεβλώσεις στην πραγματική οικονομία που όταν υπερβαίνουν μια κρίσιμη μάζα, εκφράζονται σαν «οικονομικές κρίσεις».

Η κύρια αιτία των οικονομικών κρίσεων εντοπίζεται, κατά μείζονα λόγο, στην αδυναμία ή την απροθυμία των ηγεσιών των Κρατών να ελέγξουν και να περιορίσουν τις φανταστικές συνισταμένες της οικονομίας, και κατά ελάσσονα, στις αστοχίες της μεθοδολογίας που κατά περίπτωση εφαρμόζεται για την διαχείριση της πραγματικής οικονομίας.

Η ύπαρξη των φανταστικών συνισταμένων προσφέρει τα εργαλεία που είναι αναγκαία για την μετατροπή της οικονομίας σε ένα στρατηγικό όπλο επιβολής γεωπολιτικής επικυριαρχίας μέσα από οικονομικές διαδικασίες, καθώς διασφαλίζουν την απαραίτητη αδιαφάνεια για την άσκηση τέτοιου είδους δραστηριοτήτων εναντίον κρατών που δεν διαθέτουν τους απαραίτητους μηχανισμούς αντιμετώπισης των σχετικών φαινομένων ή δεν είναι σε θέση, λόγω των οικονομικών μεγεθών που τα χαρακτηρίζουν, να αντιμετωπίσουν τις συνέπειές τους.

Η πραγματικότητα που διαμορφώνεται από τις διαπιστώσεις αυτές επιβεβαιώνει την αναγκαιότητα μιας ριζικής αναδιάρθρωσης του παγκόσμιου οικονομικού συστήματος με σκοπό την ελαχιστοποίηση των οικονομικών στρεβλώσεων και την διασφάλιση των απαραίτητων πόρων για την βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης της ανθρωπότητας, πολιτικές που είναι απαραίτητες για την αντιμετώπιση του οικουμενικού προβλήματος.

Σχετικά θέματα

Ο Αγώνας για Επικυριαρχία

Τελευταία ενημέρωση : 05/02/2012

Η αναγωγή της οικονομίας σε στρατηγικό όπλο είναι μια κεντρική πολιτική επιλογή που άρχισε να σχηματοποιείται κατά την διάρκεια της δεκαετίας του 1970 σαν απόρροια της διαπίστωσης ότι ο ανταγωνισμός των εξοπλισμών οδηγούσε με μαθηματική ακρίβεια την αδυναμία ανακήρυξης ενός νικητή που θα είχε πιθανότητες επιβίωσης μετά από μια πυρηνική σύγκρουση. Η κατάρρευση του «Σοσιαλιστικού μπλοκ» είναι ουσιαστικά αποτέλεσμα αυτής ακριβώς της μετάβασης από τον ανταγωνισμό των εξοπλισμών στον ανταγωνισμό των οικονομιών, πεδίο όπου ο «Δυτικός Κόσμος» είχε σαφή υπεροχή.

Η μετάβαση αυτή ολοκληρώνεται την τελευταία δεκαετία του εικοστού αιώνα με την διαμόρφωση των στρατηγικών συμμαχιών που αποτελούν τους κεντρικούς παίκτες στο νέο παιγνίδι ισχύος που παίζεται σήμερα. Η διαδικασία αυτή ανέδειξε τέσσερα διακριτά «κέντρα ισχύος», τον άξονα ΗΠΑ – Μεγάλης Βρετανίας, την Ευρωπαϊκή Ένωση υπό την επικυριαρχία της Γερμανίας, τις Νέες Δυνάμεις με πρωταγωνιστές την Ρωσία, την Ινδία και την Βραζιλία, και τις ασιατικές οικονομίες με προεξάρχουσα την Κίνα. Μία ακόμη μεγάλη οικονομική δύναμη, η Ιαπωνία, παραμένει προσωρινά εκτός ανταγωνισμού λόγω ενός συντηρητισμού που ενισχύεται από τη τραυματική εμπειρία που βίωσε κατά τον τελευταίο παγκόσμιο πόλεμο.

Για πρώτη όμως φορά εμφανίζεται στην παγκόσμια γεωπολιτική σκακιέρα ένας νέος παίκτης που δεν «νομιμοποιείται» από κάποιον κρατικό ή διακρατικό σχηματισμό και προσδιορίζεται με τον γενικό και φαινομενικά ασαφή χαρακτηρισμό «Αγορές». Η παρουσία αυτού του παίκτη διαπιστώνεται καθημερινά από τις «αλλοπρόσαλλες», με μια πρώτη ματιά, συμπεριφορές που παρατηρούνται τα τελευταία χρόνια από σχηματισμούς ιδιωτικών, κατά κύριο λόγο, συμφερόντων που εμπλέκονται στις παγκόσμιες οικονομικές δραστηριότητες.

Ο ρόλος και οι προθέσεις αυτού του παίκτη είναι προς το παρόν αδύνατον να προσδιοριστούν με σαφήνεια. Είναι πιθανό να πρόκειται για ένα «μυστικό όπλο» ή σύμμαχο ενός από τους παραπάνω σχηματισμούς, είναι όμως περισσότερο πιθανό να αποτελεί ένα οργανωμένο δίκτυο ιδιωτικών συμφερόντων που δεν υπόκεινται σε κρατικές δεσμεύσεις ή επιρροές. Ένας συνασπισμός ατόμων που έχουν διαπιστώσει, μπορεί ακόμη και να έχουν συμβάλει στην διαμόρφωση των σχετικών συνθηκών, ότι το παγκόσμιο οικονομικό σύστημα είναι ουσιαστικά τόσο διάτρητο και ανεξέλεγκτο ώστε να επιτρέπει την διάβρωση των κρατικών οντοτήτων που το διαχειρίζονται προς όφελος των μελών του.

Το όνομα του παιγνιδιού

Η σημερινή οικονομική πραγματικότητα διαμορφώνεται από τα αποτελέσματα των πολιτικών επιλογών που άρχισαν να υιοθετούν και να εφαρμόζουν οι ηγεσίες των περισσότερων χωρών του πλανήτη λίγο πριν την εμφάνιση της πετρελαϊκής κρίσης του 1970. Επιλογές που προήλθαν είτε από στρατηγικούς σχεδιασμούς, είτε από πιέσεις που ασκήθηκαν από κύκλους οικονομικών συμφερόντων, είτε και από τις δύο αυτές πηγές ταυτόχρονα. Η εφαρμογή των πολιτικών που διαμορφώθηκαν από τις επιλογές αυτές έχει σαν συνέπεια τον συνολικό μετασχηματισμό του παγκόσμιου οικονομικού συστήματος και τον περιορισμό των δυνατοτήτων άσκησης ουσιαστικής οικονομικής πολιτικής από τις μετέπειτα ηγεσίες των κρατών.

Οι αντανακλάσεις των πολιτικών αυτών στην παγκόσμια οικονομία συνοψίζονται στα εξής :

Ολοκληρωτική ανατροπή του κανόνα του χρυσού και ελεύθερη διαμόρφωση των νομισματικών ισοτιμιών

Απελευθέρωση του διεθνούς εμπορίου και παγκοσμιοποίηση της οικονομίας με ελεύθερη διακίνηση αγαθών και κεφαλαίων, μείωση της φορολογίας των επιχειρήσεων και γιγάντωση της ιδιωτικής οικονομίας

Απελευθέρωση της λειτουργίας των χρηματιστηρίων και μεγέθυνση της συσσώρευσης ιδιωτικού πλούτου μέσα από την ανεξέλεγκτη διαμόρφωση πλασματικών υπεραξιών

Μετατόπιση του κέντρου βάρους της οικονομίας από την παραγωγή στην παροχή υπηρεσιών και ιδιαίτερα στην διακίνηση χρηματοπιστωτικών προϊόντων

Ανεξέλεγκτη πιστωτική επέκταση χωρίς την απαραίτητη αξιολόγηση των σχετικών κινδύνων

Οι σημαντικότερες συνέπειες από τις μεταβολές αυτές είναι :

Αύξηση της παγκόσμιας φτώχιας με την συσσώρευση του παραγόμενου πλούτου στην κατοχή ενός πολύ μικρού ποσοστού του παγκόσμιου πληθυσμού

Αύξηση των περιβαλλοντικών προβλημάτων εξ αιτίας των πολιτικών μεγιστοποίησης του κέρδους

Ραγδαία αύξηση του δημόσιου και ιδιωτικού χρέους από τον περιορισμό της φορολογίας των μεγάλων επιχειρήσεων, την αύξηση των δημοσίων δαπανών, την έξαρση της διαφθοράς, τις προσπάθειες διάσωσης τραπεζών και μεγάλων επιχειρήσεων που ακολούθησαν μετά την κρίση του 2008, και την απροθυμία των ηγεσιών των κρατών να ασκήσουν αποτελεσματικές περιοριστικές οικονομικές πολιτικές όταν αυτό ήταν πραγματικά απαραίτητο

Η οικονομική πραγματικότητα που διαμορφώνεται σήμερα στον πλανήτη μοιάζει με μια παρτίδα πόκερ όπου οι κοινωνίες έχουν παίξει τα ρέστα τους, οι λόρδοι της οικονομίας των αγορών ετοιμάζονται να κάνουν ρελάνς και οι ηγεσίες των κρατών σκέφτονται να πάνε πάσο.

Το ερώτημα είναι τι μπορούν να κάνουν οι κοινωνίες, όχι μόνο για να κερδίσουν την παρτίδα αλλά και να φύγουν κερδισμένες από το παιγνίδι;

Σχετικά θέματα

Το Ζήτημα του Χρέους

Τελευταία ενημέρωση : 05/02/2012

Το δημόσιο και ιδιωτικό χρέος αποτελεί, και θα συνεχίσει να αποτελεί για πολλά ακόμη χρόνια, το σημαντικότερο πρόβλημα των σύγχρονων κοινωνιών, καθώς ακυρώνει, στην γέννησή της, κάθε προσπάθεια ουσιαστικής ανάπτυξης και αντιμετώπισης του οικουμενικού προβλήματος της ανθρωπότητας. Το ζήτημα του χρέους αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα καθώς έχει αναδειχθεί σε ένα από τα κύρια πεδία αντιπαράθεσης στα παιγνίδια επικυριαρχίας των ισχυρών της Γης.

Η εξέλιξή του χρέους ακολουθεί μια πορεία σχεδόν παράλληλη με την διαμόρφωση των πολιτικών που ασκήθηκαν τα τελευταία σαράντα χρόνια για την απελευθέρωση του διεθνούς εμπορίου και την ολοκλήρωση της παγκόσμιας οικονομίας. Το αξιοπερίεργο είναι ότι ενώ οι πολιτικές αυτές οδήγησαν στην αύξηση του ιδιωτικού πλούτου σε όλες σχεδόν τις χώρες του κόσμου, οδήγησαν ταυτόχρονα και στην αύξηση του δημόσιου χρέους πολλών από αυτές, διατυπώνοντας μια έντονη αμφισβήτηση για την τελική ορθότητά των χειρισμών των ηγεσιών τους.

Η έννοια του δανεισμού

Η «ακαδημαϊκή» προσέγγιση της έννοιας του δανεισμού τον προσδιορίζει σαν ένα εργαλείο για την ικανοποίηση οικονομικών αναγκών του παρόντος με την μεταφορά και χρησιμοποίηση πλούτου που αναμένεται να αποκτηθεί σε ένα συγκεκριμένο χρονικό διάστημα στο μέλλον.

Ο δανεισμός συνήθως χρησιμοποιείται, σε Κρατικό επίπεδο, για την επιτάχυνση της οικονομικής ανάπτυξης μιας χώρας ή την αντιμετώπιση έκτακτων αναγκών. Στο επίπεδο της ιδιωτικής οικονομίας υποτίθεται ότι συμβάλλει στην μεγέθυνση των οικονομικών δραστηριοτήτων και κατά συνέπεια στην ανάπτυξη της, καθώς βοηθά τα μέλη μιας κοινωνίας να αποκτήσουν άμεσα αγαθά ή υπηρεσίες που έχουν ανάγκη ή επιθυμούν, διασπείροντας την αποπληρωμή τους σε ένα εύλογο βάθος χρόνου χωρίς ταυτόχρονα να μειώνουν σημαντικά την καθημερινή αγοραστική τους δύναμη.

Το δάνειο είναι μια συμφωνία ανάμεσα δύο μέρη, του δανειστή και του δανειζόμενου, με την οποία ο πρώτος μεταβιβάζει στον δεύτερο μια αξία, συνήθως χρήματα, και ο δεύτερος αναλαμβάνει την υποχρέωση να την επιστρέψει μετά από μια προκαθορισμένη χρονική περίοδο, καταβάλλοντας ένα επιπλέον τίμημα ως αμοιβή για την χρήση της αξίας στο διάστημα αυτό. Επιπλέον ο δανειζόμενος καλείται, σε αρκετές περιπτώσεις, να προσφέρει επιπλέον διασφαλίσεις για την ολική και εμπρόθεσμη αποπληρωμή του δανείου.

Η έννοια του δανεισμού εμπεριέχει πάντοτε μια αβεβαιότητα για το αν ο δανειζόμενος θα είναι πραγματικά συνεπής στις υποχρεώσεις του την χρονική στιγμή που θα πρέπει να αποπληρώσει το δάνειο ή αν θα είναι σε θέση να ολοκληρώσει με επιτυχία την αποπληρωμή του. Η εκτίμηση αυτού του κινδύνου περιλαμβάνεται στις υποχρεώσεις του δανειστή να αξιολογήσει σωστά τις δυνατότητες του δανειζόμενου και την γενικότερη κατάσταση της οικονομίας κατά την διάρκεια της περιόδου αποπληρωμής. Η λανθασμένη εκτίμηση των κινδύνων της πιστωτικής επέκτασης αποτελεί έναν από τους παράγοντες εμφάνισης οικονομικών κρίσεων καθώς η αδυναμία αποπληρωμής των δανείων που έχουν χορηγήσει οι τράπεζες οδηγεί σε πολλές περιπτώσεις στην πτώχευσή τους.

Ο ρόλος των τραπεζών

Ο «τραπεζικός» δανεισμός, σαν οργανωμένη οικονομική δραστηριότητα, εμφανίζεται για πρώτη φορά στην Ιταλία λίγο πριν το 1300 μΧ, σχεδόν ταυτόχρονα με την ίδρυση της πρώτης, με βάση τις ημερομηνίες στα λ¬γιστικά της βιβλία, τράπεζας των Peruzzi. Η συγκέντρωση του κεφαλαίου της τράπεζας αυτής προήλθε σε μεγάλο βαθμό από την εκμετάλλευση του διακομιστικού εμπορίου του μεταξιού σε συνδυασμό με τα προνόμια που της είχαν εκχωρήσει οι Ναΐτες ιππότες που κατείχαν το νησί της Ρόδου, και η πτώχευσή της, μεταξύ άλλων, από την μη αποπληρωμή ενός δανείου εκατό χιλιάδων χρυσών φιορινιών που είχε χορηγήσει προς τον βασιλιά Εδουάρδο τον 3ο της Αγγλίας.

Η εξέλιξη αυτού που σήμερα ονομάζουμε «παγκόσμιο τραπεζικό σύστημα» διαγράφει ήδη μια πορεία οκτώ αιώνων, στην διάρκεια της οποίας έχει αυτοαναγορευθεί σαν τον, όχι σε όλα άμεμπτο, θησαυροφύλακα του παγκόσμιου ιδιωτικού και δημόσιου πλούτου, μια υπηρεσία που πρόσφερε πάντοτε με σχετικά υψηλά ανταλλάγματα κέρδους, αλλά και άσκηση πολιτικής και κοινωνικής επιρροής μέσα από τον έλεγχο της ροής του χρήματος.

Για τον περιορισμό αυτής της επιρροής και την κοινωνικά δικαιότερη λειτουργία του τραπεζικού συστήματος οι κατά καιρούς ηγεσίες θέσπισαν ένα εκτεταμένο νομοθετικό πλαίσιο που οριοθετεί τις πρακτικές που εφαρμόζονται. Η αναπροσαρμογή αυτού του πλαισίου στις κοινωνικές εξελίξεις, η πληρότητα και η ικανότητά του να οριοθετεί τις προθέσεις των διοικήσεων τους, αποτελούν το αντικείμενο μιας διαρκούς διαμάχης μεταξύ των τραπεζιτών και των ηγεσιών των κρατών.

Στις αρχές της δεκαετίας του 1980 υιοθετήθηκε μια γενικότερη πολιτική χαλάρωσης του ελέγχου στην λειτουργία του παγκόσμιου τραπεζικού συστήματος, σαν απόρροια της φιλελευθεροποίησης της οικονομίας και της παγκοσμιοποίησης των αγορών. Η χαλάρωση αυτή οδήγησε σε μια άνευ προηγουμένου αύξηση των τραπεζικών εργασιών και στην εδραίωση της άποψης ότι, η παροχή τραπεζικών και χρηματιστηριακών υπηρεσιών μπορεί να αποτελέσει την κινητήρια δύναμη για την οικονομική ανάπτυξη στον 21ο αιώνα.

Μια από τις κυριότερες συνέπειες αυτής της χαλάρωσης ήταν η υποβάθμιση των απαραίτητων διαδικασιών αξιολόγησης κινδύνου κατά την σχεδίαση των επενδυτικών και δανειακών προϊόντων που διέθεταν οι τράπεζες, τόσο προς τους ιδιώτες πελάτες τους όσο και προς τα κράτη που χρηματοδοτούσαν για την κάλυψη των δανειακών τους αναγκών.

Επιπλέον, η αναγωγή της οικονομίας σε «στρατηγικό όπλο επιβολής σχεδίων γεωπολιτικής επικυριαρχίας των ισχυρών του πλανήτη», κυβερνήσεων και ιδιωτών, έχει εμπλέξει το παγκόσμιο τραπεζικό σύστημα στις διαδικασίες ενός ακήρυχτου οικονομικού πολέμου, που μαίνεται εδώ και χρόνια, δίνοντας στις διοικήσεις των τραπεζών την ευκαιρία να επιδιώξουν την διεύρυνση των προνομίων τους και την επιβολή πολιτικών στις ηγεσίες των Κρατών.

Η πραγματική ταυτότητα του προβλήματος

Η ουσιαστική ανυπαρξία ελέγχου των δραστηριοτήτων του τραπεζικού συστήματος για περισσότερα από είκοσι χρόνια και οι πολιτικές οικονομικής επικυριαρχίας οδήγησαν στην κρίση του 2008, κρίση που αρχικά προσδιορίστηκε ως χρηματιστηριακή, στην συνέχεια μετατράπηκε σε κρίση χρέους των αγορών ακινήτων, εξελίχθηκε σε κρίση δημόσιου χρέους των ανεπτυγμένων κρατών και κατέληξε σε δομική κρίση του παγκόσμιου πολιτικού και οικονομικού συστήματος.

Η περίοδος της «ευμάρειας» ανέβασε το συνολικό ύψος του παγκόσμιου δημόσιου και ιδιωτικού χρέους, καθώς και των πάσης φύσεως εγγυήσεων, σε περισσότερα από 250 τρις $, ποσό τετραπλάσιο από το συνολικό ΑΕΠ του πλανήτη. Ποσό, που η παραγωγή του από την παγκόσμια πραγματική οικονομία και η συσσώρευσή του για την αποπληρωμή του χρέους, χωρίς τους τόκους, απαιτεί τουλάχιστον τέσσερεις δεκαετίες εξαντλητικής λιτότητας των κοινωνιών.

Η πραγματική ταυτότητα του προβλήματος του δανεισμού εντοπίζεται στην συσσώρευση ενός τεράστιου δημόσιου και ιδιωτικού χρέους, που δεν είναι δυνατόν να αποπληρωθεί, γιατί έχει δημιουργηθεί από την ανακύκλωση ενός πλούτου που, στο μεγαλύτερο μέρος του, αποτελεί προϊόν της φανταστικής οικονομίας και της ανάπτυξης του υπερκαταναλωτισμού.

Ο παραπάνω ισχυρισμός επιβεβαιώνεται από μια σειρά διαπιστώσεων, που σχετίζονται με την προέλευση και χρήση των κεφαλαίων που διακινήθηκαν για την σύναψη των σχετικών δανείων και τις μετέπειτα αντιδράσεις της παγκόσμιας οικονομίας.

Το μεγαλύτερο τμήμα του δημόσιου χρέους των κρατών έχει δαπανηθεί σε μη παραγωγικές επενδύσεις, αμυντικές δαπάνες, κόστος δημόσιας διοίκησης, υλοποίηση εξωτερικής πολιτικής, τόκους προηγούμενων δανείων κτλ, άρα δεν υπάρχουν προσδοκώμενα έσοδα από τις δραστηριότητες αυτές, που να καλύπτουν το κόστος αποπληρωμής χωρίς την προσφυγή σε επιπλέον φοροσυλλεκτικές πολιτικές

Το μεγαλύτερο τμήμα του ιδιωτικού χρέους έχει χρησιμοποιηθεί για την αγορά καταναλωτικών προϊόντων και υπηρεσιών, μηδενικής ή πολύ μικρής διάρκειας ζωής και ακόμη μικρότερης αξίας ρευστοποίησης

Το συνολικό ύψος των δανείων που έχουν χορηγήσει οι περισσότερες τράπεζες των προηγμένων χωρών και των δανείων, εγγυήσεων ή χρηματοδοτήσεων που έχουν λάβει, είναι, σε αρκετές περιπτώσεις, κατά πολύ μεγαλύτερο από τα κεφάλαιά τους και τις καταθέσεις των πελατών τους, κατά παράβαση των βασικών κανόνων χρηματοδότησης. Η επίκληση των «υπεραξιών» που κατέγραφαν τα χαρτοφυλάκιά τους κατά την περίοδο των χορηγήσεων δεν αποτελεί άλλοθι για την αστοχία των μηχανισμών ελέγχου να περιορίσουν μια ασύστολή παγκόσμια πιστωτική επέκταση

Οι τράπεζες έχουν χάσει ένα πολύ μεγάλο μέρος των «ιδίων κεφαλαίων» και των κερδών των χρόνων της «ευμάρειας» σε αποτυχημένες χρηματιστηριακές επενδύσεις μεσαίου και υψηλού ρίσκου, με αποτέλεσμα να αδυνατούν να διατηρήσουν ένα ικανοποιητικό ρυθμό χρηματοδότησης της οικονομίας, συμβάλλοντας στην διαρκώς εντονότερη εμφάνιση υφεσιακών φαινομένων

Η μακρόχρονη φιλελευθεροποίηση της οικονομίας έχει δημιουργήσει ένα περιβάλλον φορολογικής «αμνηστίας» για όσους διαθέτουν μεγάλο πλούτο, με αποτέλεσμα την διαρκή μείωση των πραγματικών φορολογικών εσόδων των κρατών και την παραπέρα φορολογική επιβάρυνση των εισοδηματικά μεσαίων και χαμηλών κοινωνικών ομάδων, οι οποίες πλέον αδυνατούν να εξυπηρετήσουν τα ιδιωτικά χρέη τους

Η κυκλοφορία νέου χρήματος από ορισμένες κεντρικές τράπεζες και η παροχή εγγυήσεων χρησιμοποιήθηκε, κατά κύριο λόγο, για την κάλυψη της μαύρης τρύπας των τραπεζικών επισφαλειών και την αναχρηματοδότηση του δημόσιου δανεισμού, με αποτέλεσμα να μην φθάσει ποτέ στην πραγματική οικονομία ώστε να συμβάλει στην ανάπτυξη, και κατά συνέπεια στην αποπληρωμή των ιδιωτικών χρεών, επιτείνοντας το πρόβλημα των ιδιωτικών επισφαλειών

Η εντεινόμενη μετατροπή των τραπεζικών καταθέσεων σε περισσότερο σταθερές και διαχρονικά αποδεκτές αξίες, όπως πολύτιμα μέταλλα και λίθοι, ή η μετατροπή τους σε ακίνητη περιουσία, αποδεικνύουν την μείωση της εμπιστοσύνης προς το τραπεζικό σύστημα και τις ηγεσίες, οι οποίες αδυνατούν πλέον να διαμορφώσουν ένα ασφαλές οικονομικό περιβάλλον εξ αιτίας του χρέους τους

Η επέκταση της φορολόγησης και η μείωση των κρατικών δαπανών εντείνει τα υφεσιακά φαινόμενα και διογκώνει το πρόβλημα της εξυπηρέτησης του χρέους, καθιστώντας τις πάσης φύσεως δημόσιες και ιδιωτικές επισφάλειες, μια ωρολογιακή βόμβα στα θεμέλια της παγκόσμιας οικονομίας

Η διαχείριση ενός αδιέξοδου

Το φάσμα της κοινωνικής εξαθλίωσης πλανιέται ήδη πάνω από πολλές χώρες του πλανήτη, φαινόμενο που θα συνεχίσει να εξαπλώνεται και να εντείνεται αν δεν παρθούν ουσιαστικά μέτρα για την συνολική αντιμετώπιση του παγκόσμιου χρέους και της ύφεσης που δημιουργεί η απαίτηση αποπληρωμής του.

Πρωταρχικό μέλημα των ηγεσιών των μεγάλων κρατών του πλανήτη είναι η συντηρητική διαχείριση της οικονομικής πραγματικότητας μέσα από την διασφάλιση της αναχρηματοδότησης του δημόσιου δανεισμού και την στήριξη της βιωσιμότητας του παγκόσμιου τραπεζικού συστήματος. Η στρατηγική αυτή υλοποιείται με την εφαρμογή προστατευτικών πολιτικών που έχουν σαν στόχο να αποφύγει η ανθρωπότητα τις συνέπειες από μια επανάληψη της οικονομικής κατάρρευσης του 1929, πολιτικές που έχουν σαν αποτέλεσμα την μετακύληση του κόστους εφαρμογής τους στις κοινωνίες με την επιβολή αυστηρών μέτρων λιτότητας και αύξησης της φορολόγησης.

Η στρατηγική αυτή έχει σαν απώτερο στόχο την συγκάλυψη των ευθυνών των διοικήσεων των χρηματοπιστωτικών οργανισμών για τα αποτελέσματα που είχε η ανεξέλεγκτη πιστωτική επέκταση που εφάρμοσαν τα τελευταία χρόνια, οι χρηματιστηριακές επενδύσεις υψηλού κινδύνου που ανέλαβαν και η συμμετοχή τους στα οικονομικά παιγνίδια εξουσίας. Ο μόνος τρόπος για να ανακτηθεί ένα μέρος των κεφαλαίων που χάθηκαν εξ αιτίας αυτών των δραστηριοτήτων και να μειωθούν οι σχετικές ζημίες είναι η διασφάλιση της είσπραξης όσο το δυνατόν περισσότερων δανείων με παράλληλη μείωση της κυκλοφορίας του χρήματος και αύξηση των σχετικών επιτοκίων.

Η παγκοσμιοποίηση της οικονομίας ενισχύει την ακαριαία διασπορά φαινομένων κατάρρευσης, ιδιαίτερα από την στιγμή που έστω και μια μόνο τράπεζα ή κράτος θα πάψει να ικανοποιεί τις υποχρεώσεις που έχει αναλάβει, και οι εμπλεκόμενες κυβερνήσεις δηλώσουν αδυναμία στήριξης του συστήματος. Για την αποφυγή μιας τέτοιας εξέλιξης, οι ηγεσίες προσπαθούν να αποκρύψουν την πραγματική ταυτότητα και το μέγεθος του προβλήματος και ταυτόχρονα να επιβάλλουν περιοριστικές πολιτικές στις οικονομικές δραστηριότητες των κοινωνιών, οι οποίες και καλούνται τελικά να πληρώσουν το τίμημα της αποπληρωμής ενός χρέους για το οποίο σε μεγάλο βαθμό δεν ευθύνονται.

Η βασική προϋπόθεση για την αντιμετώπιση του ζητήματος του χρέους, είναι η παραδοχή από όλες τις κυβερνήσεις του πλανήτη ότι η προσπάθεια αποπληρωμής του συνόλου, ή έστω ενός σημαντικού μέρους, του παγκόσμιου δημόσιου και ιδιωτικού χρέους οδηγεί την ανθρωπότητα σε μια μεγάλης διάρκειας ύφεση, ικανή να επιφέρει μια μη αναστρέψιμη παγκόσμια παρακμή.

Ένα αναποτελεσματικό σενάριο

Ας υποθέσουμε ότι η ανθρωπότητα αποδέχεται την αυστηρή λιτότητα που συνεπάγεται η αποπληρωμή των χρεών. Αυτό σημαίνει ότι το οικουμενικό πρόβλημα θα συνεχίσει να εντείνεται καθώς η φτώχεια θα επεκτείνεται σε όλο και μεγαλύτερες μάζες ανθρώπων, το βιοτικό επίπεδο θα συνεχίσει να υποβαθμίζεται και η καταστροφή του φυσικού περιβάλλοντος θα αυξάνεται εξ αιτίας των απαιτήσεων των κοινωνιών για προϊόντα χαμηλότερου κόστους, απαραίτητων για την διασφάλιση της επιβίωσής τους. Το γεγονός αυτό αποκλείει την εφαρμογή οικολογικά αποδεκτών, και κατά συνέπεια υψηλότερου κόστους, διαδικασιών παραγωγής, καθώς η παγκοσμιοποίηση της οικονομίας και η απουσία ελέγχου των αγορών δεν προδικάζει την απαιτούμενη περιστολή των κερδών που συνεπάγεται η διαφοροποίηση των διαδικασιών παραγωγής.

Η μείωση του χρέους θα έχει σαν αποτέλεσμα την συσσώρευση στις τράπεζες ενός πολύ σημαντικού όγκου κεφαλαίων ο οποίος θα πρέπει να αξιοποιηθεί και πάλι ώστε να υπάρχουν κέρδη από την κατοχή του. Αυτό θα σημάνει ένα νέο κύκλο επενδύσεων και δανεισμού, καθώς οι τράπεζες θα πρέπει να πείσουν τους πελάτες τους, τα κράτη, τις επιχειρήσεις και τους ιδιώτες, να δανειστούν ξανά αυτά που μόλις επέστρεψαν ώστε να αξιοποιήσουν τα κεφάλαια που διαθέτουν, προβάλλοντας σαν δέλεαρ το όραμα ενός νέου κύκλου ανάπτυξης. Με την διαφορά ότι τα αποθέματα του πλανήτη θα έχουν ήδη μειωθεί ακόμη περισσότερο και η ανθρωπότητα θα αντιμετωπίζει ακόμη μεγαλύτερα ενεργειακά, περιβαλλοντικά και επισιτιστικά προβλήματα καθώς θα έχει αυξηθεί ο πληθυσμός της.

Ο πιθανολογούμενος επόμενος κύκλος ανάπτυξης ουσιαστικά δεν πρόκειται να συμβάλει στην επίλυση του οικουμενικού προβλήματος καθώς δεν επηρεάζει καμία από τις βασικές συνισταμένες του. Το μόνο που μπορεί να καταφέρει είναι η μεγαλύτερη συσσώρευση κεφαλαίων που όμως δεν θα έχουν κανένα ουσιαστικό αντίκρισμα, παρά μόνο μια ακόμη μεγαλύτερη οικονομική ολοκλήρωση.

Η οριστική διακοπή των εναλλαγών μεταξύ περιόδων ύφεσης και ανάπτυξης μπορεί να πραγματοποιηθεί μόνο μέσα από μια ριζική αναδιάρθρωση των δομών της παγκόσμιας οικονομίας, ένας στόχος που προϋποθέτει την διατύπωση ενός νέου κυβερνητικού μοντέλου διαχείρισης των παραγωγικών διαδικασιών εντελώς διαφορετικού από αυτό που υπάρχει σήμερα.

Σχετικά θέματα